Zabawki i pomoce Montessori: co i jak?

Zabawki i pomoce Montessori. Jeśli jesteś Rodzicem, który szuka efektywnych i inspirujących sposobów wspierania rozwoju swojego Dziecka to metoda Montessori jest ogromnym źródłem inspiracji i możliwości. Chociaż metoda ta jest znana ze swojego unikalnego podejścia do edukacji, nie zawsze jest jasne, jakie konkretne zabawki i pomocne akcesoria można w niej wykorzystać. W tym artykule zapraszam Cię do ich odkrycia.

Czym są zabawki i pomoce Montessori?

Przeglądając Internet, a w szczególności social media można złudnie pomyśleć, że metoda Montessori to tylko drogie zabawki i „beżowe” Dzieci i Mamy. Pojawiła się wręcz moda na „bycie Montessori”. Niestety zamiast promować na czym polega ta metoda, promowane są produkty. Marketingowcy żerują na nieświadomych Rodzicach kręcąc swój biznes… Nie dajmy się zwariować!

Metoda Montessori jest to podejście do życia, które przynosi korzyści zarówno Dzieciom, jak i Rodzicom. Kładzie ona nacisk na to, jak Dzieci uczą się poprzez doświadczenie i eksplorację. Więcej o niej piszę w moich innych artykułach, a tu skupmy się na pomocach i zabawkach Montessori nie przejmując się naszym budżetem domowym.

Jednym z charakterystycznych elementów metody Montessori są specjalnie przygotowane materiały edukacyjne. Montessoriańskie materiały są nieodłącznym składnikiem tej metody i odgrywają kluczową rolę w procesie nauki i rozwoju Dzieci. W tym artykule postaram się omówić, czym są montessoriańskie materiały, jak działają i dlaczego są tak istotne w edukacji Montessori.

Zabawki Montessori? Pomoce Montessori? Materiały Montessori? Czyli jak to się w końcu nazywa?

Szukając informacji dotyczących metody Montessori można się pogubić w nazewnictwie. W zależności od tłumaczenia w polskiej literaturze również znajdziemy rozbieżności. Fachowo w metodzie Montesorii mówi się o materiale dydaktycznym/ edukacyjnym, pomocach rozwojowych. Jednak, który z Rodziców użyje tego sformułowania, zazwyczaj wszyscy wyszukują hasła zabawki.

W skrócie Maria Montessori, twórczyni metody, opracowała materiały w oparciu o swoje badania nad rozwojem Dzieci. Materiały te są zaprojektowane tak, aby rozwijać, w sposób naturalny i przyjemny, konkretne umiejętności i pojęcia u Dzieci. Pogrupowała je na następująco:

Materiał niezbędny do ćwiczeń życia praktycznego

Uczy on Dzieci podstawowych umiejętności życiowych, takich jak zawiązywanie butów, zapinanie guzików czy przygotowywanie prostych potraw np. szufelka, zmiotka, szczotka do zębów, kubek, widelec, itp.

Materiał akademicki

Służy on do rozwijania umiejętności matematycznych i językowych. Dzieci pracując z materiałem mają szansę na „konkretną” pracę z liczbami i operacjami matematycznymi. Wykorzystuję się tutaj np. bryły do osadzania, przedmioty o różnej stopniowej wielkości, czy płyty do osadzania. Materiał, który służy do naturalnego rozwijania umiejętności językowych pomaga Dzieciom w nauce czytania i pisania. Dzieci pracują z literami, słowami przy pomocy np. karty obrazkowych, alfabetu z papieru chropowatego, ruchomego alfabetu.

Materiał artystyczny

Pełni on istotną rolę w rozwoju kreatywności, wyobraźni i umiejętności manualnych u Dzieci. Jest on zaprojektowany, aby zachęcać do eksperymentowania, tworzenia i wyrażania się poprzez różnorodne formy sztuki.

Materiał religijny

Jest on zaprojektowany tak, aby Dzieci mogły aktywnie eksplorować i doświadczać duchowych aspektów swojej wiary. Dla przykładu, mogą to być drewniane tablice z wizerunkami postaci biblijnych, na których Dzieci mogą pracować, układając je w odpowiedni sposób, opowiadając przy tym ich historie. To zachęca do zaangażowania emocjonalnego i intelektualnego. Dzieci mają możliwość wyboru materiałów religijnych, które chcą eksplorować w danym momencie. Mogą również wybierać, kiedy i jak chcą się zajmować tematami religijnymi. To pomaga w budowaniu autentycznego zainteresowania i zaangażowania.

Materiał sensoryczny

Umożliwia Dzieciom eksplorację swojego środowiska i zdobywanie wiedzy poprzez zmysły. Przykładem może być tzw. „tablica dotykowa” z różnymi teksturami, takimi jak drewno, skóra, welur, czy szorstki materiał. Dzieci mogą nauczyć się rozpoznawać i porównywać różnice w fakturach, co pomaga w rozwijaniu wrażliwości na dotyk. Kolejne propozycje to zestawy kolorów, układanki geometryczne, modele do budowy i inne materiały edukacyjne, które pomagają Dzieciom rozwijać zdolności obserwacyjne, rozpoznawanie kształtów, rozmiarów, i kolory.

Materiał społeczny

Służy do rozwijania wrażliwości społecznej. Pomaga on Dzieciom w rozwijaniu umiejętności społecznych, takich jak rozwiązywanie konfliktów, współpraca z innymi dziećmi i szanowanie reguł.

Charakterystyka Montessoriańskich Materiałów

1. Samokorygujące

Montessoriańskie materiały są zazwyczaj samokorygujące, co oznacza, że Dziecko może samodzielnie zauważyć i poprawić błąd, nie potrzebując interwencji opiekuna. To zachęca do niezależności i samodzielności.

2. Konkretność i Abstrakcja

Materiały te często przechodzą od konkretności do abstrakcji. Dziecko najpierw pracuje z fizycznymi przedmiotami, a następnie stopniowo wprowadza abstrakcyjne koncepcje.

3. Odpowiednie dla Wieków i Umiejętności

Montessoriańskie materiały są dostosowane do różnych grup wiekowych i poziomów umiejętności, co pozwala na indywidualne podejście do każdego Dziecka.

4. Estetyczny Wygląd

Materiały Montessori są estetyczne i atrakcyjne dla Dzieci. Są wykonane z naturalnych materiałów, takich jak drewno i tkaniny, co dodatkowo przyciąga uwagę Dzieci.

Jak Wybierać Zabawki i Pomoce Montessori?

Oto kilka wskazówek, które pomogą nam dokonywać świadomych wyborów zgodnie z metodą Montessori:

1. Wybieraj Zabawki z Naturalnych Materiałów

Zabawki wykonane z naturalnych materiałów, takich jak drewno czy tkaniny, są zgodne z filozofią metody Montessori. Unikaj plastikowych zabawek, jeśli to możliwe. Omiń zabawki na baterie, czyli takie które grają, świecą, itp.

2. Zwróć Uwagę na Prostotę

W duchu Montessori, prostota jest kluczowa. Wybieraj zabawki, które nie są zbyt skomplikowane ani nie bombardują dziecka nadmiarem bodźców. Proste, minimalistyczne zabawki pozwalają skupić się na jednym zadaniu lub pojęciu.

3. Zachęcaj do Samodzielności

Zabawki powinny być tak zaprojektowane, aby Dziecko mogło z nimi pracować samodzielnie. Unikaj zabawek, które wymagają ciągłego udziału dorosłego, chyba że jest to konieczne dla bezpieczeństwa.

4. Odpowiednie Dla Wieku i Poziomu Rozwoju

Wybieraj zabawki, które są odpowiednie dla wieku i poziomu rozwoju Twojego Dziecka. Warto dostosowywać zabawki do aktualnych zainteresowań i umiejętności.

Jak zaoszczędzić na zabawkach Montessori?

1. Rozważ Zabawki Montessori DIY

Często zabawki i akcesoria montessoriańskie można także stworzyć samodzielnie. Na Pinterest możesz znaleźć wiele genialnych pomysłów na Montessori DIY. Takie zabawki pozwalają na większą personalizację i dostosowanie ich do indywidualnych potrzeb Dziecka.

2. Kupuj używane zabawki

Zabawki w duchu Montessori są wykonane z wytrzymałych materiałów, dlatego nie bójcie się kupować używanych rzeczy. Sama zakupiłam wiele zabawek dla Syna na olx oraz vinted. Jeśli w opisie nie ma informacji o stanie zabawki dopytajcie w wiadomościach o rysy, plamy, drzazgi, itp.

3. Subskrypcje zabawkowe

Na rynku są też dostępne subskrypcje zabawkowe. Za opłatą do domu przysyłane są Wam zabawki, które potem oddajcie i dostajecie kolejne. Jeśli Wasze Dzieci nie mają w naturze niszczenia zabawek, to będzie dobra opcja dla Was.

4. Wymiana zabawek

Może macie znajomych, którzy jak Wy mają Dziecko i te same poglądy na wychowanie go. Nie wstydźcie się i zaoferujcie wymianę zabawek. Poszukajcie też grup np. na FB gdzie Rodzice wymieniają się konkretnymi zabawkami.

Zabawki i Pomoce Montessori – przykłady

Warto przyjrzeć się, jakie rodzaje zabawek dobrze wpisują się w ducha metody Montessori. Poniżej znajdziesz wybrane przykłady.

Zabawki Sensoryczne

Zabawki sensoryczne to te, które stymulują zmysły Dziecka. Mogą to być różnego rodzaju materiały do dotykania , tablica / krążki / ścieżki dotykowe o różnych fakturach, piłki sensoryczne, deska do balansowania, bujak, huśtawka, eksploracyjne zestawy z piaskiem czy wodą. Takie zabawki pomagają Dzieciom odkrywać świat przez zmysły.

Myślę, że te zabawki łatwo i niskim kosztem można wykonać samemu. Nie zapominajmy także, że wspólne robienie ciasta, zabawa piaskiem w piaskownicy, czy kamieniami w kałuży to również zabawa sensoryczna. Jeśli nie mamy miejsca w domu na bujak, sprzęty do balansowania itp., to polecam wyjście na plac zabaw, na nowoczesnych placach znajdziemy przeróżne instalacje, które posłużą do rozwijania przez Dziecko równowagi i propriocepcji (świadomość położenia własnego ciała).

Drewniane Klocki i Elementy Konstrukcyjne

Klocki są jednym z kluczowych elementów w metodyce Montessori. Pozwalają one Dziecku rozwijać umiejętności motoryczne, logiczne myślenie oraz wyobraźnię. Zabawki te zachęcają też do kreatywnego budowania i eksperymentowania. 

Wybierając drewniane klocki zwróć uwagę na to z jakiego są drewna. Niestety większość dostępna na polskim rynku jest z drewna sosnowego, co znaczy że są one lekkie i łatwo będą się przewracać. Wciąż przewracające się konstrukcje mogą tylko zniechęcić do budowania. Dodam, że w naszym domu, wszystkie drewniane klocki jakie posiadamy zakupiliśmy z drugiej ręki. 

Kupując drewniane klocki konstrukcyjne jeszcze bardziej warto zwrócić uwagę na ich wykonanie bo niestety w tych tańszych można kupić buble z drzazgami, lub trudno wkręcające się elementy. My zdecydowaliśmy się na takie z firmy Janod, oczywiście z olx’a.

Chciałabym jeszcze zwrócić uwagę, na to że w czasach kiedy żyła M. Montessori nie było jeszcze dostępnych na rynku klocków jakie są teraz. W literaturze znajdziemy informacje o drewnianych klockach, ale czy rzeczywiście klocki LEGO nie znalazłyby się w placówce Marii? U Nas dzień bez Lego Duplo to dzień, w którym zastanawiam się czy mojemu Synowi nic nie dolega.

Układanki

Układanki są doskonałym narzędziem do rozwijania umiejętności rozwiązywania problemów oraz koordynacji ręka-oko. Na początek wybierz drewnianą układankę z kształtami tzw. płytę do osadzania z takimi kształtami jak koło, kwadrat i trójkąt. W zależności od wieku Dziecka, rączka kształtu powinna być taka, aby Dziecko mogło ją chwycić całą dłonią i przekładać swobodnie klocki. Gdy jest już w wieku kiedy powinniśmy ćwiczyć chwyt szczypcowy warto zwrócić uwagę na układanki z uchwytami typu „pinezka”. Dziecko najpierw będzie tylko wyciągać elementy, a dopiero w późniejszym etapie zacznie dopasowywać kształty do otworów. Mój Syn w wieku 16-nastu miesięcy potrafił pracować z układanką na zdjęciu po lewej. Jednak z układanką po prawej też chętnie spędzał czas wyciągając poszczególne elementy, dopasowując je do kart obrazkowych z warzywami i owocami.

Układanki matematyczne takie jak drewniana piramidka z krążkami, drewniane liczydła, kolorowe koraliki do liczenia, sortery z cylindrami, płytki ułamkowe, zegary i kalendarze, rozwijają umiejętności matematyczne i logiczne.

Układanki literowe dla dzieci uczących się czytać i pisać np. ruchomy alfabet, drewniany alfabet do osadzania na płycie, mogą być doskonałą pomocą.

Zabawki do Sortowania i Klasyfikowania (sortery)

Zabawki i pomoce Montessori, które zachęcają do sortowania i klasyfikowania przedmiotów, są zgodne z duchem metody. Najczęściej nazywane są one sorterami, które mogą zawierać klocki różnych kształtów. Na rynku dostępne są też zestawy z koralikami / klockami do nawlekania, wraz z kartami pracy, które mogą wykorzystać starsze Dzieci. Uważajcie, na sortery i stoliki, które posiadają zdecydowanie zbyt wiele opcji do sortowania np. jednocześnie Dziecko ma układać liczby, kształty, przewlekać bryły, i inne cuda – to nie sprzyja skupieniu.

Możecie też sami przygotować pojemniki do sortowania np. pudła, kosze, talerze, z których dziecko będzie przesypywać / wybierać np. fasolę, groch, zabawki, piłeczki, pompony itp. Dodatkowo zastanów się jak Dziecko może sortować przedmioty, po wielkości, kolorze, funkcji, itd. Zadania możecie urozmaicać, na zdjęciu poniżej sortujemy pompony wg. koloru „ratując je z opresji”.

Karty obrazkowe

Zabawki do Pielęgnacji

Dzieci uwielbiają naśladować dorosłych. Zabawki takie jak drewniana szczotka do włosów, małe zmiotka, mop, czy naczynia do zabawy pozwalają dzieciom uczestniczyć w codziennych czynnościach i rozwijają ich samodzielność.

Zdecyduj czy musi to być zabawka dedykowana dla Malucha, czy jednak to co Ty właśnie używasz nie posłuży tak samo dobrze Twojemu Dziecku. Dla przykładu poniżej możecie zobaczyć konewki mojego Syna, znacznie częściej sięga po tę prawdziwą, choć nalewamy do niej tyle samo wody co do tej małej.

Zestawy Naukowe

Dobrym wyborem dla Dzieci, które interesują się nauką, mogą być zestawy do eksperymentów. W metodyce Montessori wartością jest nauka poprzez doświadczenie, a takie zestawy pozwalają na praktyczne eksperymentowanie i odkrywanie świata. Takie eksperymenty z pewnością można przyszykować samemu, jednak gotowe zestawy mogą zaoszczędzić Twój czas i niestety uderzyć po kieszeni.

Instrumenty

Tamburyn, marakasy, grzechotki, cymbałki, itp. Zwróć uwagę na to, aby instrumenty były dobrze wykonane i nie fałszowały. Nasz dzień nie może odbyć się bez mini koncertu. Większość naszych instrumentów zakupiliśmy na stoisku z drewnianymi zabawkami, kiedy byliśmy na wczasach. Można było tam znaleźć prawdziwe cuda w dobrej cenie.

Zachęcam też do wykonania własnych instrumentów np. z zakręconej butelki i kaszy / fasoli / ryżu. Starsze Dziecko taką butelkę może też ozdobić.

Tablica manipulacyjna

Tablica z różnymi elementami, które Dziecko może przypinać i odpinać, rozwija umiejętności motoryczne i koncentrację. Unikajcie tych z LED’ami i światełkami ponieważ zachęcają one do biernej zabawy, zamiast do odkrywania świata. Tablice, które mają pełno ozdób i są przeładowane „atrakcjami” też lepiej jest ominąć. Pomyślcie czy to co znajduje się na tablicy, rzeczywiście będzie Dziecku służyć. Przykładowo, czy cymbałki na stałe zamontowane do tablicy są praktyczne? Myślę, że Ojcowie lub Dziadkowie z chęcią skonstruują takie cudo, tylko pokażcie im przykłady z Pintresta. Poniżej nasz model, cieszy Syna od 11-nastego miesiąca życia.

Jak Wprowadzać Zabawki i pomoce Montessori w Codzienne Zajęcia?

Teraz, gdy mamy już wybrane zabawki, warto zastanowić się, jak je efektywnie wprowadzać w codzienne zajęcia z naszym Dzieckiem. Oto kilka wskazówek:

1. Pozwól Dziecku Wybrać

Daj Dziecku swobodę wyboru zabawek. Pozwól mu eksperymentować i wybierać, co go interesuje w danej chwili.

2. Twórz Przyjazne Środowisko

Organizuj przestrzeń w taki sposób, aby zabawki były łatwo dostępne i zachęcały do samodzielnej pracy.

3. Obserwuj

Obserwuj, jak dziecko reaguje na zabawki i jakie umiejętności rozwija. To pomoże Ci dostosować dalsze zajęcia.

4. Wprowadzaj Stopniowo

Nie bombarduj Dziecka wszystkimi zabawkami naraz. Wprowadzaj je stopniowo, pozwalając Dziecku skupić się na jednej lub kilku jednocześnie.

5. Bawcie Się Razem

Niech zabawa z Dzieckiem będzie okazją do wspólnego spędzania czasu. Zachęcaj do dialogu, pytaj o to, co Dziecko robi, i opowiadajcie historie razem.

6. Cierpliwość i Poświęcenie

Pamiętaj, że każde Dziecko rozwija się w swoim tempie. Bądź cierpliwy i dostosowuj się do potrzeb i zainteresowań swojego Malucha.

Podsumowanie